Po roku obowiązywania nowych zasad dotyczących zadawania prac domowych w szkołach podstawowych widać pierwsze skutki reformy. Z raportu Instytutu Badań Edukacyjnych, przygotowanego na zlecenie Ministerstwa Edukacji, wynika, że uczniowie rzeczywiście mają więcej wolnego czasu i są mniej zestresowani. Ale pojawił się nowy problem — coraz częściej brakuje im motywacji do nauki i samodzielności.
Korzyści: więcej czasu i mniejszy stres
Jak wynika z danych zebranych przez IBE z ponad 7,5 tysiąca ankiet w reprezentatywnej próbie 2081 szkół podstawowych, zmiany wprowadzone rozporządzeniem MEN z marca 2024 roku odczuli wszyscy — uczniowie, nauczyciele i rodzice.
W klasach I–III zakazano zadawania pisemnych i praktycznych prac domowych (poza ćwiczeniami rozwijającymi motorykę), natomiast w klasach IV–VIII prace domowe stały się dobrowolne i nie mogą być oceniane stopniem. Ich funkcję miała zastąpić informacja zwrotna od nauczyciela.
Z badań wynika, że ponad 60 proc. dyrektorów i ponad 50 proc. nauczycieli zauważyło, iż uczniowie mają obecnie więcej czasu na odpoczynek, zabawę i aktywność fizyczną. Dla 52 proc. pedagogów wprowadzone zmiany realnie zmniejszyły obciążenie dzieci obowiązkami edukacyjnymi.
Co istotne, analiza wyników egzaminu ósmoklasisty przeprowadzona na próbie 1468 szkół nie wykazała negatywnego wpływu braku prac domowych na osiągnięcia uczniów. Różnice w wynikach między szkołami, które zrezygnowały z zadań, a tymi, które je utrzymały, były statystycznie nieistotne.
Wyzwania: spadek motywacji i samodzielności
Optymistyczne wnioski dotyczące dobrostanu uczniów równoważy jednak wyraźne ostrzeżenie. Aż dwóch na trzech nauczycieli uważa, że po wprowadzeniu reformy spadła motywacja uczniów do nauki i osłabła ich samodzielność. Wielu pedagogów zwraca uwagę, że dzieci rzadziej sięgają po książki i częściej uczą się wyłącznie przed sprawdzianami.
Z raportu wynika również, że 80 proc. nauczycieli przyznaje, iż obecnie prace domowe — jeśli już są zadawane — sprawdzane są sporadycznie, najczęściej raz w miesiącu. Tymczasem kluczowym elementem reformy miała być właśnie regularna informacja zwrotna.
W 54 proc. szkół nie wprowadzono żadnych alternatywnych form aktywności, które mogłyby zastąpić tradycyjne zadania domowe. Tylko 6 proc. placówek stosuje takie rozwiązania systematycznie. Zaledwie 40 proc. dyrektorów deklaruje, że w ich szkołach udało się wypracować dobre praktyki dotyczące pracy domowej.
Co pokazują dane?
IBE zwraca uwagę, że choć reforma nie pogorszyła wyników edukacyjnych, to jej efektywność w rozwijaniu umiejętności uczniów może być ograniczona, jeśli szkoły nie wprowadzą systemowych rozwiązań wspierających samodzielne uczenie się.
W raporcie podkreślono, że „efektywności zadanych prac domowych sprzyja przekazywanie uczniowi informacji zwrotnej, natomiast nie sprzyja wystawianie stopni”. To oznacza, że sama rezygnacja z obowiązku nie wystarczy — potrzebna jest zmiana sposobu pracy nauczyciela.
Eksperci IBE zauważają, że reforma powinna być kontynuowana, ale w sposób bardziej przemyślany i wspierający szkoły. Wśród rekomendacji znalazły się m.in.:
- rozwój dobrych praktyk zadawania zadań rozwijających samodzielność ucznia,
- szkolenia dla nauczycieli z metod informacji zwrotnej,
- monitorowanie wpływu reformy na dłuższą metę — szczególnie pod kątem motywacji i postaw uczniów.
MEN: sukces z zastrzeżeniami
Minister edukacji Barbara Nowacka uznała raport za pozytywny i zapowiedziała kontynuację zmian, ale też korekty.
„Celem reformy było odciążenie dzieci i to się udało. Teraz musimy wzmocnić elementy motywacyjne i wspierające samodzielność uczniów” — powiedziała szefowa resortu edukacji podczas prezentacji wyników raportu.
Według zapowiedzi MEN, kolejny etap prac nad reformą będzie polegał na przygotowaniu szczegółowych rekomendacji, które trafią do szkół jeszcze w tym roku.
Wasze doświadczenia po roku reformy
Rok bez obowiązkowych prac domowych już za nami. Jak zmieniło się codzienne życie uczniów, praca nauczycieli i funkcjonowanie szkół? Czy dostrzegacie korzyści, a może nowe wyzwania? Podzielcie się swoimi obserwacjami i doświadczeniami w komentarzach.
Link do pełnego raportu:
Pełny raport Instytutu Badań Edukacyjnych dostępny jest pod tym linkiem.
Dziękujemy za przeczytanie artykułu. Chcesz podzielić się ciekawym newsem lub zaproponować temat? Skontaktuj się z nami, pisząc maila na adres: ✉️ redakcja@polaniec.com.pl
