We współczesnym świecie przemoc stała się zjawiskiem wszechobecnym. Coraz częściej słyszymy o aktach agresji w domach, w szkołach, na ulicy i w wielu innych miejscach. Coraz głośniej mówi się również o przemocy wśród nieletnich, przemocy domowej oraz przemocy wobec dzieci.
Według raportów UNICEF ponad miliard dzieci na świecie w wieku 2–17 lat doświadcza przemocy w ciągu jednego roku. To przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna oraz różne formy zaniedbania. Organizacja alarmuje, że przemoc nadal zbyt często traktowana jest jako „metoda wychowawcza” – zwłaszcza w krajach, w których społeczne przyzwolenie na fizyczne karcenie dzieci pozostaje wysokie.
Szczególnie dramatyczne są dane dotyczące wykorzystywania seksualnego: ponad 370 milionów dziewcząt i kobiet doświadczyło przemocy seksualnej jako dzieci, a jeśli uwzględnić także molestowanie bezkontaktowe, liczba ta wzrasta do około 650 milionów. WHO podkreśla, że wiele przypadków nigdy nie zostaje ujawnionych, dlatego prawdziwa skala zjawiska może być jeszcze większa.
Przemoc częściej dzieje się za zamkniętymi drzwiami niż w statystykach
W Polsce problem przemocy wobec dzieci od lat pozostaje poważny, choć wciąż niedoszacowany. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę podaje, że 79% polskich dzieci i nastolatków doświadczyło co najmniej jednej formy przemocy w swoim życiu, a ponad połowę spotkała ona w ostatnim roku. Najczęściej zgłaszane są:
- przemoc rówieśnicza – deklaruje ją 66% badanych,
- przemoc ze strony dorosłych – 32%,
- zaniedbanie emocjonalne – 23%,
- wykorzystanie seksualne bez kontaktu fizycznego – 26%.
Z danych Policji wynika, że w 2023 roku odnotowano ponad 17 tysięcy przypadków przemocy domowej wobec dzieci, co oznacza dalszy wzrost względem lat poprzednich. Eksperci zwracają uwagę, że oficjalne statystyki obejmują wyłącznie przypadki zgłoszone – a rzeczywista liczba może być wielokrotnie wyższa.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące zdrowia psychicznego: niemal co piąty nastolatek deklaruje kontakt z zachowaniami autodestrukcyjnymi, a aż 9% przyznaje, że podjęło próbę samobójczą.
Czym jest przemoc wobec dziecka?
Przemoc wobec dziecka to każde działanie lub zaniechanie, które powoduje krzywdę, cierpienie, narusza godność, zdrowie fizyczne lub psychiczne dziecka oraz hamuje jego rozwój. Może przybierać różne formy:
- Przemoc fizyczna – wszelkie działania powodujące ból lub uszkodzenia ciała: bicie, kopanie, duszenie, szarpanie, popychanie, a także kary cielesne (w tym klapsy). Przemoc fizyczna pozostawia nie tylko widoczne rany, ale także głębokie, niewidoczne urazy psychiczne.
- Przemoc psychiczna – zachowania wpływające negatywnie na zdrowie emocjonalne dziecka, takie jak poniżanie, zastraszanie, manipulacja, wyśmiewanie czy stałe krytykowanie. Prowadzi do lęków, depresji i utraty poczucia własnej wartości.
- Przemoc emocjonalna – ignorowanie, odrzucanie, brak wsparcia, obojętność na potrzeby dziecka, stawianie nadmiernych wymagań czy grożenie porzuceniem.
- Przemoc seksualna – nie tylko bezpośrednie kontakty o charakterze seksualnym, ale także narażanie na treści pornograficzne, zmuszanie do czynności seksualnych czy wykorzystywanie w celach pornograficznych. Skutki tej przemocy są długotrwałe i wyjątkowo destrukcyjne.
- Zaniedbanie – niezaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka: jedzenia, higieny, bezpieczeństwa, opieki zdrowotnej, a także potrzeb emocjonalnych i edukacyjnych.
- Przemoc rówieśnicza – przemoc fizyczna, psychiczna, emocjonalna i cyberprzemoc stosowana przez inne dzieci lub młodzież.
Jak przemoc zabiera moc?
Przemoc wobec dziecka zabiera mu moc, ponieważ niszczy jego poczucie własnej wartości, bezpieczeństwa i zaufania do świata. Dziecko, które doświadcza przemocy, traci wiarę we własne siły i zaczyna postrzegać siebie jako osobę niegodną miłości i szacunku. Oto jak przemoc wpływa na dziecko:
- Obniżenie poczucia własnej wartości: Dziecko, które jest regularnie krytykowane, wyśmiewane lub poniżane, zaczyna wierzyć, że jest gorsze, niezdolne do osiągnięć i niegodne miłości. Taka postawa może prowadzić do trudności w nauce, relacjach z rówieśnikami i dorosłymi, a także do problemów w późniejszym życiu.
- Brak poczucia bezpieczeństwa: Przemoc w rodzinie, w szkole czy w środowisku rówieśniczym sprawia, że dziecko żyje w ciągłym strachu. Brak bezpieczeństwa wpływa na rozwój emocjonalny dziecka, prowadząc do lęków, depresji, a nawet zaburzeń psychosomatycznych, takich jak chroniczne bóle czy problemy ze snem.
- Zaburzenia w relacjach: Dziecko, które doświadcza przemocy, może mieć trudności w nawiązywaniu zdrowych, opartych na zaufaniu relacji z innymi. Może to prowadzić do izolacji społecznej, trudności w budowaniu przyjaźni, a także do problemów w związkach w dorosłym życiu.
- Wpływ na zdrowie psychiczne: Przemoc, zwłaszcza psychiczna i emocjonalna, może prowadzić do rozwoju poważnych zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, stany lękowe, PTSD (zespół stresu pourazowego), a także do myśli i prób samobójczych.
- Ograniczenie rozwoju i aspiracji: Dziecko, które jest stale krytykowane i pozbawiane wsparcia, może zrezygnować z dążenia do swoich celów i marzeń. Brak wsparcia i zachęty sprawia, że dziecko nie wierzy, że może osiągnąć sukces, co prowadzi do ograniczenia jego potencjału.
Przemoc zabiera dziecku moc, która jest niezbędna do pełnego, zdrowego rozwoju i przygotowania do dorosłego życia. Dziecko, które doświadcza przemocy, potrzebuje wsparcia, aby odzyskać wiarę w siebie i swoje możliwości.
Jak reagować na przemoc?
Reagowanie na przemoc wobec dziecka jest zarówno moralnym obowiązkiem, jak i prawnym wymogiem. Każda osoba, która ma uzasadnione podejrzenie, że dziecko jest krzywdzone, powinna działać.
- Rozmawiaj z dzieckiem – w bezpiecznym miejscu, z empatią i zrozumieniem. Daj dziecku poczucie, że nie jest winne.
- Zgłoś przemoc odpowiednim służbom – policji, ośrodkowi pomocy społecznej, szkole. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia – natychmiast dzwoń na numer alarmowy
- Skorzystaj z organizacji pomocowych – które oferują wsparcie specjalistów, porady i działania interwencyjne.
- Zabezpieczaj dowody – jeśli to możliwe, zachowaj materiały potwierdzające przemoc.
- Szukaj pomocy specjalistycznej – psychologów, pedagogów, prawników.
Więcej informacji na temat reagowania na przemoc, w tym praktyczne instrukcje dotyczące różnych form krzywdzenia, dostępnych jest na stronie REAGUJ.FDDS.PL.
Przerwać milczenie, zareagować, nie odwracać wzroku
Międzynarodowy Dzień Zapobiegania Przemocy Wobec Dzieci przypomina, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo najmłodszych spoczywa na nas wszystkich — rodzicach, nauczycielach, sąsiadach, instytucjach publicznych. Każdy niepokojący sygnał powinien być traktowany poważnie. Eksperci podkreślają, że czasem wystarczy jedna reakcja, jeden telefon, jedno słowo wsparcia, by przerwać krzywdę i uchronić dziecko przed dalszym cierpieniem.
Źródło: Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, WHO, Komenda Główna Policji
